Gezondheidspreventie Info : alcoholverslaving

Dit thematisch dossier bevat een breed scala aan middelen, lokaal aangepast om zo dicht mogelijk bij uw werkomstandigheden te staan.

U vindt er een grote verscheidenheid aan materialen voor opleiding, informatie en begeleiding, systematisch gerangschikt in thematische rubrieken.

Heeft u inhoud om met ons te delen?
Beschikt u over hulpmiddelen of bronnen in verband met het thema die niet in dit document zijn opgenomen?
Neem gerust contact met ons op!

Goed om te weten

Alcoholgebruik wordt vaak gezien als iets waar je zelf verantwoordelijk voor bent, maar eigenlijk is het een belangrijke uitdaging voor de volksgezondheid die nauw samenhangt met sociale, culturele en omgevingsfactoren. In België speelt alcohol een belangrijke rol in sociale, feestelijke en gezellige gelegenheden. Dat draagt bij tot de normalisering van alcoholgebruik en het bagatelliseren van de gezondheidsrisico’s ervan.

Alcohol is een toxische en verslavende psychoactieve stof die veel negatieve effecten heeft op de lichamelijke en geestelijke gezondheid. In het verleden, en soms nog in bepaalde aanbevelingen, stelde de WHO richtlijnen voor zogenaamd “risicoarm” alcoholgebruik voor:

• Volwassen mannen: tot 3 standaardglazen per dag (max. 21 glazen/week).
• Volwassen vrouwen: maximaal 2 standaardglazen per dag (maximaal 14 glazen per week).
• Pauze: minstens 2 dagen per week niet drinken en nooit meer dan 4 standaardglazen bij één gelegenheid.

Recent onderzoek toont echter aan dat er geen veilig niveau van alcoholconsumptie is, omdat er al bij lage consumptieniveaus schadelijke effecten kunnen optreden.

Ongelijkheden op welzijns- en gezondheidsgebied

De gezondheids- en sociale gevolgen van alcoholgebruik zijn maatschappelijk ongelijk: ook al drinken mensen met een lagere sociaaleconomische status niet per se meer alcohol dan mensen met een hogere status, ze hebben veel meer last van alcoholgerelateerde gezondheidsschade (ziekenhuisopnames, ernstige ziekten, overlijden). Dit fenomeen staat bekend als de “Alcohol Harm Paradox”.

In België heeft dit in 2023 geleid tot de goedkeuring van een interfederale strategie die gebaseerd is op gezondheidsbevordering en sociale determinanten. In Brussel spelen deze uitdagingen zich af in een stedelijke context die gekenmerkt wordt door grote sociale ongelijkheden op het gebied van gezondheid.

Enkele cijfers

In België hebben bijna 8 op de 10 mensen van 15 jaar en ouder aangegeven dat ze in de afgelopen 12 maanden alcohol hebben gedronken. Eén op de vijf volwassenen heeft een consumptieniveau dat volgens internationale aanbevelingen als risicovol wordt beschouwd.

Bij jongvolwassenen blijft het alcoholgebruik bijzonder hoog, vooral tijdens feestjes en in groep. Bovendien komt incidenteel overmatig alcoholgebruik, ook wel ‘binge drinking’ genoemd, voor bij ongeveer 10% van de volwassen bevolking.

Alcohol en gezondheid: meerdere effecten

Alcoholgebruik wordt in verband gebracht met een hoger risico op hart- en vaatziekten, zoals hoge bloeddruk en beroertes. Het is ook een belangrijke risicofactor voor leverziekten (leververvetting, hepatitis, levercirrose). Alcohol is erkend als kankerverwekkend voor mensen en het drinken ervan wordt ook in verband gebracht met psychische problemen, zoals depressie, angst en stoornissen die te maken hebben met middelengebruik.

Naast de individuele gevolgen leidt alcoholgebruik ook tot grote maatschappelijke schade, zoals verkeersongevallen, geweld, problemen op het werk en in het gezin.

Een globale benadering van alcoholgebruik: verder dan individueel gedrag

Recente wetenschappelijke inzichten nodigen uit om het begrip ‘matig alcoholgebruik’ opnieuw in vraag te stellen². Boodschappen die gericht zijn op verantwoord alcoholgebruik kunnen nuttig zijn, maar wanneer ze uitsluitend focussen op individueel gedrag, onderschatten ze de rol van sociale, economische en omgevingsfactoren die van invloed zijn op alcoholgebruik8.

Alcoholgebruik wordt sterk beïnvloed door structurele factoren, zoals de beschikbaarheid van alcoholische dranken, hun betaalbaarheid en de marketingstrategieën van producenten 9. Vanuit dit perspectief werkt gezondheidsbevordering zowel in op gedrag als op de leefomgeving. De meest doeltreffende preventiestrategieën combineren individuele interventies en structurele acties in een context die wordt gekenmerkt door sociale ongelijkheden op gezondheidsgebied.

Rol van professionals

Eerstelijnsprofessionals spelen een centrale rol bij het vroegtijdig opsporen van risicovol alcoholgebruik, vooral door hun regelmatige contacten met begunstigden. Doeltreffende preventie betekent dat alcoholgebruik niet langer als normaal wordt gezien, houdt rekening met sociale, culturele en economische situaties om de boodschappen en interventiemethoden aan te passen, en steunt op samenwerking tussen de sectoren gezondheid, welzijn en gezondheidsbevordering om mensen naar de geschikte hulpbronnen te verwijzen. Deze gecoördineerde aanpak op lokaal niveau is een onmisbare hefboom om de samenhang tussen acties te bevorderen en bij te dragen aan het verminderen van alcoholgerelateerde sociale ongelijkheden.